ترجمه حيدرباباي شهريار به فارسي

  بنام خداوند وجان وخرد            كزين برتر،انديشه برنگذرد

  مقدمه اي كوتاه ، بر ترجمۀ دو اثر از شهريار

  آنچه قلم مي تراود ، بايد داراي روح ، رسالت واحساس وظيفه باشد ، ورنه محكوم به فنا وفراموشي است .منظوراز رسالت ووظيفه ، همانا چيزي جزداشتن انگيزۀ انساني ِلازم وكافي باهدف آگاهي وارتقاء بخشي به فرهنگ عام ِ مردمان درمحدودۀ جغرافيايي مشخص ، بنام يك ملت نيست . در ترجمه ،اگـــــــرسادگي

و ساده نويسي ( نه ساده انگاري ياساده انديشي ) به يك سنت فرهنگي بَـدَل شود بي گمان پيمودن راهـهاي پيچيده درعرصه هاي اجتماعي وفرهنگي هم ساده هم امكان پذيرخواهد بود . اثرپيش رو، ترجمــۀ دوسروده ، ازشاعـرفقيد ومردمي ِ ايران زمين ، محمد حسين بهجت تبريزي (شهريار) ، به نامهاي « حيدربابا» و  « خان ننه» ، اززبان آذري به زبان فارسي راشامل مي شود .

اصولا" ترجمۀ يك اثرغيرمنظوم (نثر) ، به مراتب ساده تراست ازترجــمۀ يك شعر(نظم) ، بخصوص اگرترجمۀ شعري ، اززباني به زبان ديگروآن هم درقالب   شعرمطرح باشد ، چرا كه دراين حالت ، وظيفۀ مترجم حسّاس تراست . اصلي ترين وظيفۀ مترجم ، امانت داري وجلوگيري ازواردشدن خدشه به اثـــــر اصلي است . حيدربابا ، هم دل نشين است وهم داراي لطافتهاي بي بديل انساني ، كه هموطنان فارسي زبان به دليل آشنايي ِ اندكشان به زبان آذري قادر به خواندن آن نيستند . به همين دليل انگيزه لازم رابدست آوردم تابتوانم باترجمۀ حيدر بابا هموطنان فارسي زبان را بااين شاهكار، وتاجايي كه بضاعتِ اندكم ياري نمايد ، آنان راباحال وهوايي كه ، شهريار درآن ، حيدربابا راسروده است ، آشناتركنم .

  اميد وارم درترجمۀ آن ودرانجام وظايف شاگردي خود در پيشگاهِ بزرگان عرصۀ ادب وهنراين مرزوبوم و روح بزرگ شهريار، سربلند بيرون آيم . بايد اذعان كنم ، هرترجمه اي ، در بهترين حالتِ آن نمي تواند بااثراصلي برابري كند ، نقصانها ونارسايي ها در كارترجمه اجتناب ناپذيربوده وگريزي ازآن نيست . بخصوص قطعۀ بلندي چون حيدربابا كه به زبان آذري سروده شده ودربسياري از موارد در آن ازواژگاني استفاده شده كه معادل فارسي ندارند ؛ لذا براي جايگزيني حتي الامكان سعي براين بوده كه درانتخابِ واژه هاي مناسب ونزديك به مفهوم اصلي ، نهايت دقت ، بكارگرفته شود . بي گمان توفيق دركارترجمه همواره نسبي است . در پايان ، ضمن اعتراف به عجز خود ، در به انـــــــجام رساندن وظايف شاگردي خويش،ازمحضر همۀ بزرگان اهل قلم وانديشه ، بخاطروجودنارساييها پوزش طلبيده ،اميدوارم،ازپيشنهادات ، انتقادات وراهنماييهاي دلسوزانــــۀ شان اينجانب را بهره مند سازند .

  داود علي پناه ِ كــَــــزَج

  1 - حيدر بابا ، هنگام غرّشهاي رعد و برقها

  - وقت جاري گشتن آبهــــا، ســــيلابـــــها

  - دختران ، صف بسته ، مات صحنه هـــا

  ســـــــلام مـن بر آن فـــــّر وتـــَـــبارت

  رََوَد نـــــامـــي ز من هم ، بر زبــانـــت

    2 - حـيـدر بـــابـــا ، وقــت پـرواز كـــبـكــــها

  - به هنگـام جـهيـدن ها ، ز زيـر بـوتـه هـــا

  - در اضطراب است و دوان ، خرگـوش هــا

  - وقت شكوفا گشتـن بـاغـهـا و غـنـچـه هـا

  سزاوار است ، ز ما هم يــــــاد گردد

  همـــــــه دلهاي ناشاد ، شــــاد گردد

  3 - به آن دم ، بــــاد نوروزي ، وزان گردد

  چادرها ي برپا ، يكسر واژگــون گردد

  - زماني راكه گلها ، غنچه هاشان بشكفند

  - ابرباران زاي ، آب از پيــراهن ، چـكنــد

  زنـده بُِِـوَد ، آنكه ٬ ز ما يــاد كـــنـــد

  به اميدي ، تمام درد ها ، درمان شود

  4 - حيدر بابا ، جاي جايت ، گرمِ مهر تابان

  - رُخت خندان ٬ چشمه ساران تو٬ گـريان

  - كودكانت ، دسته گلــها ، بسـته بنــــدان

  همره بادش فرستي ، بوي آن را ٬ سمت ما

  شايدم ، از خفتگي بيـدار گردد ، بخــت مــا

  5 - حيدر بابا ، رو سفيدي و سر افرازي ، تراسـت

  - همه جايت ، پر از باغ و پر ازچشمه ، تراسـت

  - بعد ما ، سرزندگي ، پايند گيـها هـم ، تراسـت

  دنيا يكسر ، قضا ، قدر ، گم گشتگي است

  قـدّ دنـيا ، بـي پـدري ، بـي پسـري اســـت0

  6 - حــيــدر بابا ٬ راه مان ٬ از هم جـــدا گشـــت

  - عمرآخرشد و از كف ِبِرَست٬ فرصت برگشت

  - ندانستم ، چه آمد؟ بــر ســر زيــبــا رخــانــت

  غافــل از گرد نـه ها ٬ پيـچ و خـم دوران

  نا گه از نيستي و گم گشـتـگي و هـجران

  7 - حيدر بابا ٬ جوانمرد ٬ حق نعمـت ٬ پاس دارد

  - عمــر كوتــاه اســـت و صـيـدش ٬ نــرهــانـــد

  - نـا مــرد هــم ، عـمــر بــه آخــر ، نـر ســانــد

  حتم دان، جاويد گردد ، نامتــــــــــا ن حلالم كن ، اگرحاصل نشد ، ديدارمان

  8 - حـيـدر بابا ، ميـراﮊدرت ، آواز خـــوان

  - جاي جاي روستا ، آنگه ، نغـمه خـوان

  - عاشق رستم ، با ساز خود نجوا كـــنان

  يادت هست ؟ دوان بوديم و با شتاب ؟

  چون پرنده ، پرواز كنان و بي تــاب ؟!

  9 - محله ي شنگل آوا ، سيب هاي نامي اش

  - گه گاه ، بـه آنجــا رفـتــن ومهـمــاني اش

  - با سـنگ هــا ، سـيــب و بـه انــدازي اش

  همچون خوابي شيرين ، مانده به يادم

  اثـــر گــــذار روح و پـــود و تــــــــارم

  10 - حيدر بابا ، غاز هاي بركه هات

  - باد هاي سوزناك قـلّه هــــــات

  - بهاران و پائــيزان دشـت هـات

  بــه چشمانم ، پــرده اي از سيـنماســت

  در خلوت خيالم ، هنگامه ي سفرهاست

  11 - حيدر بابا ، قره چمن و جاد ّه اش

  - بگوش آيــد ، آواي جـاووشــانـش

  - درد و بــلاي راهـيـان كـربــلايــش

  افـتد به جـــا ن آزمـنـد رهـزنـان

  تمدّن دروغين ، زده نيرنــگمان

  12 - حيدر بابا، شيطان ، مكركرده است

  - مهرومحبت را، زدلها ، كنــده است

  - روز هامان از سيه ، آكـــــنده كـرد

  خـلق را ، يك يك ، به جان انداخته

  آشتي هارا بـه خـون خود ، نـشـانده

  13 - آدمي ، گراشك بيند ، خون نريــزد

  - هر كه انسان است ، خنـجررا، نبند د

  - كور جو بگرفت ، دستانش نـلـــغزد

  فردوسمـان ، سوي دوزخ گشتن است

  ذي حجه مان ، رنگ محرم شدن است

  14 - باد پائـيزي ، چـو ريـزد ، بـرگ هـا

  - ابر ، تازان ، ازكوه ، سوي روستا

  - تا موذ ن ، ســر دهــد ، آوازهــــا

  حرفهاي جا نگدازش ، دلها مي گداخت

  به درگاه خداوندي ، درختان ، سـرنهـاد

  15 - پر نشود ، از شن وسنگ ، چشمه ها

  - نـپـژمـرد ، نـيـفـسـرد ، بــاغـچـه هــا

  - سـير شـونــد ، پــيـاده و ســواره هــا

  خوشا بحال چشمه اي كه جاري است

  نگاه او، سوي افق ، باقـــــــي است

 16 - حيدر بابا ، به سنگ و كـوه ، پــرند گان

  - ترانه خوان ، كبك ، پي اش ، جوجكان

  - از بره ها ، سيـــاه ، سـپــيــد رنـگـــــان

  باردگر مي شدم ، روان ، سـوي بيابان

  سرمي دادم :" شبان ، برّه ، بر گردان "

  17 - حيدر بابا ، به كشتزار آبي و هموار

  - چـشـمه ، جوشان ، ميانه ي چمنزار

  - شـنا كـنـان ، پــونــه ، روي آ بــشار

  پــرنــدگـان زيبا ، ا زآن ، گذرمي كنند

  خلوت كرده ،از چشمه ، آب مي نوشند

  18 - وقت درو، داس ها ، سنبل ، درو مي كنند

  - توگويي كه ، شانه ، به گيسوان زنــنــد

  - شـكـارچـيـان هم ، پـــي بـلــدرچـيـنـنـد

  دروگران ، دوغ شان ، ســر كــشــنـد

  پس از چرتي ، دوباره مشغول شوند

  19 - حيدر بابا ، وقـت غـروب ، به روسـتـا

  - كودكان ، بعد از شام ، براي خــــواب

  - از پشت ابر ، مــاه ، چشمك زنـــــان

  قصّه اي هم ، زما به آنان ، بگوي

  به قصّه اش ، ز غصّه ، بسيارگوي

  20 - مادر بزرگ ، به شب ، قصّه ، مي گفت

  برخاسته ، كولاك ، درو ديواركوفـت

  گرگ هم ، شنگولك بُـزبُزي مي كوفت

   كاش باردگر، به كودكيم ، برمي گشتم

  بعد ازشكُـفتني ، دوبــاره مي فـسـُردم

  21 - نان و عسل ِعمه جان ، مي خورديم

  - زان پس ، روپوش ، تـن مي كـرديم

  - تو بـاغـچـه هـا ، آزاد مي رمـيـديـم

  كجارفتي ؟ ! روز هاي لوس گشتنم ؟!

  با اسب چوبـي ، تاختـــن و رفـتـنـم ؟!

  22 - خـالـه هـَچي ، به رود ، رخـت مي شست

  - مـمّد صـادق ، بامـشـو ، ماله ، ميكشيد

  غافل بوديم ، كوهه ؟ سنگه؟ د يواره ؟!

  به هر جا بود ، شلاغ زنان ، مي تاخـتـيم

  خدا ! چه خوش بي هيچ غمي ، مي ساختيم

  23 - شيـخ الاسـلام ، تامنـاجات مي گـفـت

  - مشد رحيم ، لباده شو ، مي پـوشـيـد

  - مشد آجلي ، بوزباششو ، مي نوشيد

  ما خوش بوديم ، عروسي و خوشي باد

  فـرقي هم ندارد ، هـر چـه بـادا بــــــاد!

  24 - ملك نياز ، تفنگ به دوشش انداخت

  - اسب تاخته ، دشت ، پشت سرگـذاشت

  - همچون قرقي ، سر تپه ، دست ياخت

  دختران ، ازپس هر پنجره ، درتماشا

  درپس پنجره ه ا ش ، مناظري فريبـا

  25 - حـيـدر بابا ، عـروسي هـاي روسـتـا

  - نو عروسان ، به دستشان ، از حـنـا

  - پرتاب سيب ، سوي عروس ، از بام

  نــگاه من ، هنوز هم درِ پي دخـتـرانش

  بسا ، به دل سخنهايي ، درسازعاشقانش

  26 - حيدر بابا ، پونه ي چشمه سـاران

  - خـيـار بـا خـربـزه هـاي بـوسـتــان

  - آب نبات و آدامس ِ دست فروشان

  هنوز هم ، مانده از آن ، به كامم

  از دوران گــمـــشـــده يــاد دارم

  27 - دم ِ نوروز ، مرغ شب ، مي خواند

  - نامزدي ، جوراب داماد ، مي بـافـت

  - هر كسي هم ، شالشو ، مي انداخت

  چه رسم زيبايي ! است شال انداختن !

  عيــــدي داماد ، به شـالـش ، بـسـتـن

  28 - شالي خواسته ، به خانه ، بس گريسـتم

  - شـالـي گـرفـــتـه ، دور خويش بـسـتــم

  - دوان ، بـه بــام خانۀ غــلام ، رسـيــدم

  خاله فاطمه ، به شالم ، جوراب بست

  به ياد خان ننه ، چشم ، پراشك گشت

  29 - حـيدر بابا ، ميرز مـمّد و باغچه اش

  - ترش و شيرين ، انواع آ لـــوچه اش

  - تزئين كرده نوعروسي ، تاغچه اش

  رديف شده ، صحنه ها ، در رف ديدگانم

  خيمـه زده ، همگان ، در صف خاطراتم

  30 - عيد نوروز ، مَلات ، ز ِگِل ، مي سازند

  - نـقــشــي زده ، اتـاق را ، مــيــزيـبــنـد

  - به تاقچه اش ، چيـدنـيـهـا ، مـي چيـنند

  آرايش دختران ، نوعروسـان

  هوس آرَد ، مادران شويشان

  31 - مسافري از باكـو با صـحبـتـش

  - شيـر گـاو و كـره ، باخامه اش

  - خوردنيهاي شب چارشنبه اش

  سر دهند دختران :" آتيل ، ماتيل ،چرشنبه"

  چـو آيــنه ، بـخـتـم وا كـن " چــرشــنــبــه "

  32 - بـه تـخم مـرغ ، نـقـشـي زيـبا ، مـي زديم

  - به هم زده ، شكسته ، پوست مي كنـديـم

  - از بازي كردن ، مگر ، سير مي شديم ؟!

  علـي بــه مــن ، اسباب بازي مي داد

  رضا به من ، گل چيده ، هديه مي داد

  33 - نوروز عـلي ، به خـرمن ، وَل رانان

  - گـاهي هم ، با پارو، كاه ، پاروكنان

  - ازكوهستان ، سگي ، عــوعــوكنان

   آنوقت ديدي ، الاغ ها، بي حركت ، ايستاد

  سوي كوه خيره شده ، گوش ها ، تيزاند

  34 - شبـانـگـهـان ، تا گّّـّله ، مي رسـيد ند

  - كُرّه ها را ، گوشه اي ، مـي بـستند

  - تا روستا ، از گُِّّله ، خلـوت مـي شـد

  با كُرّه هاي بي پالان ، مي تاختـيـم

  گلايه ها را پشت سر، نهـــــــــاديم

  35 - شـــب بــهـــار و رود و شُــرشُــر آب

  - صداي غلـتيدن سـنگ ، بـه ســيـلاب

  - چشمان گرگ ، به تاريكي ، شب تاب

  با ديدن گرگ ، سگان ، هــــم آواز

  گرگ هم از خوف سگان ، گريـزان

  36 - شـب زمـسـتـان و ســرمــاي آن

  - روستايي و مسكن و مَاٴوايشان

  - بخـاري و شعـله و هيمه هاشان

  شبچره هاش ، گردو و سنجد بود

  فـضـا ، پرازهمهمه و خـنده بـود

  37 - پسرخاله ، شجا ، ازباكوبرگشته بود

  - به همـراهـش ، سوغاتي آورده بـود

  - سماورو صحبتش ، به بام آماده بود

  - يادم هست ، مـردي بـلند قـامـت بـود

  از بخت بد ، عروسيش ، عزا شد

  بـخـت سفـيد نـه نـه قيز ، فـدا شد

  38 - حيدر بابا ، نه نه قيزو چـشمانش

  - دل نشين بود ، رخشنده وگفتارش

  - تركي گفتم ، بخوانـنـد ، ايـشـانش

  تا بدانند ، باقي ، فقط يك نام است

  از نيك و بد ، مزه اي به كام است

  39 - بَدو ِ بهار بود و مهر ، تـابـان

  - بچه ده ، با برف ، بازي كـنان

  - پارو چيان ، برف ، پارو كنان

  روح من ، كنون ، گويي در آنجاسـت

  مثل كبكي ، مانده ، بين بـرفـهاست

  40 - مادر بزرگ ، به بافت ِ فرش و كـتـان

  - از پس ابر ، خورشيد ، دامن كـشـان

  - پير گشته است ، گرگ ، دندان كشان

  - سـوري هـم ، بـرخـاسـته ، شــتـابـان

  سر بالايي را ، پشت سر گـذا شـته

  ظروف شير ، لبريز وسرريز شده

  41 - خجّه سلطان ، عمه ، خشـم مي كرد

  - پسر عمو ، ملا باقر ، قهـر مي كرد

  - تنور روشن ، به خانه ، دود مي كرد

  كتري چاي ، روي تنور ، مي جوشيد

  گندم تف داده ، روساج ، مي رقصيـد

  42 - هر چه كه مانده بود ، به جاليزها

  - جـاروكــنــان ، آخــر پـائــيــزهــا

  - همه جاي خانه را، پُرمي كرديم

  - كدوي تنبل ، به تنور ، مي پختيم

  كدو را خورده ، تخمه هاش شكستيم

  از پُر خوري ، نزديك بود ، بتـركـيـم

  43 - ميوه فروش وقتي ، مي آمد از وَرزَقــان

  - روستا را، پرمي كرد ، هياهوي كود كان

  - تا خبراز ماجرا ، مي رسيد ، گوشمـــان

  شلاغ كوبان ، قشقرق ، مي كرديم

  گـنـدم داده ، گـلابـي مـي خـريـديــم

  44 - شبانگهـان ، به رودخانه ، راهيش

  - ميرزا تقي و مـن و هـمــراهــيــش

  - نگاه من ، مهبوت اين صحنـه اش

  - ماه ، كه غرق گشته درون سيـلش

  - ديديم ، ناگه ، آن سوي باغچه اش

  - درخشش شبـيه بـه چـشـم گـرگـش

  گفتيم : اي واي ، گرگه ، فوري برگشتيـم

  نفهميديم ، كه كِي ؟ گردنـه را ، رد كرديم

  45 - حيدر بـابـا ، درخـتان ، قـد كشـيـدنـد

  - امّا ، افسوس ، جوانانت ، پيرگشتند

  - ميشهايت ، نحـيـف و لاغـر گشتند

  سايه گشت وغروب شد وشب رسيد

  در سياهي ، چشمان گرگ ، درخشيد

  46 - شنيده ام ، نورخدا ، تابـــــان است

  - آب ، زشير مسجد ش ، روان است

  - بـه بود آب ، اهالي در رفـــاه اسـت

  دست و بازوي منصورخان ، سلامت

  هرجا كه هست ، خدا ، با او ياراست

  47 - حيدربابا ، ملا ابراهيم ، هست يا نه ؟

  - مكتــــب درس او، بـــجاست يا نه ؟

  - به وقت خرمن ، بسته مكتب ، يا نه ؟

  سلامي ازمن به آخوندش ، رســان

  ســــلام توٲم بــا ادب ، والســــلام

  48 - خجه سلطان ، عمه ، به تبريزرفته است

  - اما چه تبريــز؟! رفته ، برنگشته اســت

  - فرزند ، چاره ي ما هم ،ره برگشت است

  پدر مرد و خانـــه خــــراب گشـــتيم

  همچون ميشي ، سرايمان گم كرديـم

  به دست ناخودي ، دوشيده گشتيم

  49 - حيــدر بابا ، دنيــا يكســر دروغ است

  - ارثــيـــه ي ســليـــمان و نوح اســــت

  - مـــرداني را كه خــود زايــيــده اســـت

  - بي اســتثنا ، به درد انداختــــه اســـت

  به هركسي ، هر آنچه را كه داده است

  بي كم وكاست ، زوي بستانــــده است

  ازافــلاطــون ، جز نامي نمانــده است

  50 - حيدربابا ، ياران روي گـردانـد نـد

  - به نيمه راهان ، تنهايم ، گزاردند

  - چــراغهايم ، همه ، خـــاموشاند ند

  چه بد هنگام ، غروب گشت وشام شد

  به چشم من ، دنيا ، خرابه ي شـام شد

  51 – با پسرعم ، شبي ، به قبچاق شديم

  - زير مهتاب ، اسبانمان تاختيـــــــم

  - كوههارا ، پشت سر، گذاشتيــــــــم

  مش ممي خان ، اسبش را ، جولاند

  از تفنگش ، تيري را هم ، چكانـد

  52- حيدربابا ، بركه تار ، با دره هاش

  - خشگناب و پيــچ و تاب راههــاش

  - كنون گشته اردوگه كبكهـــــــــاش

  ازآن به بعد ، زادگاه و ديارمــــا ن

  پي بگيريم ، صحبت سرزمين مان

  53 - به روز بد ، خشگنابو ، كي انداخـت ؟

  - از ساداتش ، كه رفته و كـي برجاست ؟

  - خريـــدار خانــــه غفــــار ، كجاست ؟

  چشمه ، بازهم ، بركه رو پر مي كند؟

  يا خشكيده ، باغچه ها ، مي پژمرد ؟

  54 – آ مير غفار، سرور سادات بـود

  - شكارشاهانه او يــــاد ، بـــــود

  - به كام هر جوانمردي شهد بود

  - به كام نامرد ان چون زهر بود

  به راه حق مظلومان ، غرُنــده

  به ظالمان ، چون شمشير، برنده

  55 – مردي بلند قامت ، دايي مصطـفـي

  - تنومند و ريشو همچون تولسـتوي

  - مي كرد ، هرعزايي را ، عروسي

  حيثيت و آبروي خشگنـــــاب

  به هرمجلس ، به سان يك آفتاب

  56 - مجد السادات ، چون باغها، خندان بود

  - وز غيرتش ، بسان رعد ، غران بــود

  - به كام وي ، سخن ، آب روان بـــــــود

  دركش شگرف ، جبين اوهم بلند

  چشمان وي درخشان و سبز رنگ

  57 – پدر، مهمان نواز و سفره اش ، بـاز

  - درره ياري به مرد م ، پيشـــــــتاز

  - از زيبايـان عالم ، آخرين ، يادگـــار

  بعد وي ، ياران ، ره ، كج كردند

  چشم وچراغ محبت ، فوت كردند

  58 – ميرصالح و بس نابجا ، گفتـــارش

  - ميرعزيزوبس ديدني ، تعـــزيه اش

  - ميرممد وقرزدنها ، قهـــــر كردنش

  گفتنش ، كنون ، به قصه اي ، مانده است

  گذشت و رفت ، ردي ازآن ، نمانــده ست

  59 – مير عبدول ، با آينــــه اي ، خود آراست

  - توجهات دگرانش ، به خود ، جلب ساخت

  - دوچشم را هم ، زفرازدروديوار، چرانـد

  دوربين شاه عباس ، يادش بخير

  دورخوش خشگناب ، يادش بخير

  60 – عمه ستاره ، تا كـلـوچـه مـي پـخـت

  - ميرقادر، ناگه ، يـكـي را مي قـاپـيـد

  پس ازخوردن ، چو كره اي مي تازيد

  بس خنده داربود ، قاپيدن كلوچـــه

  كتك ها ، نوش كردن ، دست ِعمه

  61 – حيدربابا ، آميرحيدر ، چه مي كند ؟

  - يقين ، باز ، سماورش مي جوشد ؟

  - از پيريش ، با فك زيرين ، جَوَد ؟

  گوش سنگين ، چشمان اوبه گود ا ست

  برسرعمه جان ، حافظه اي نمانده ست

  62- مير عبدول ، تا زبان ، باز مي كرد

  - عمـه خانم ، ادايش ، درمــي آورد

  - ملك خانم ، از كوره ، درمي آمد

  جد لها شان را با شوخي ، آميختنــــد

  پس از شامي ، سرگزارده ، خوابيد نـد

  63- فضّه خانم ، تك گل خشگناب بود

  - آميريحيي ، بازوي دخترعــــم بود

  - رخساره هم ، هنروري دردانه بود

  سيد حسين ، اداي ميرصالح ، درمي آورد

  آميرجعفرهم ، زخشم بر سرغيرت آمـــد

  64 – رمه داران ، سحرگهان شد ، عيــان

  - ميش و بره ، هماهنگ ، آوازشـــان

  - عمـه هم به تيماربـــرۀ نوزاد شـــان

  دود تنورها ، زبام ، مي رفت تاآسمان

  بوي خوشي داشت ، نان تازه و داغ

  65 – كبوتــــــران ، دستــه دستــه ، به پــرواز

  - همره با آفتــــاب ، پرده زربـــاف ، بــــاز

  زان بعد ، هركسي هم ، درپي كسب و كار

  روز، تا شد بلند ، فركوه ،فزونتر

  طبيعت و زيبايي ا ش ، جــوانتر

  66- حيـــدربابا،هنگام عبـوراز كــــوهــها

  - كلاهي برفكين ، بر سرو بر قلّــه ها

  - مي پيــمايد ، شبانه ، كاروان ، راهها

  - چــه در تهرانــم وكاشــان ، يا هرجا

  از دوردستها ، به تماشايش ، نشسـتم

  با بال خــيال آمــدم وپيـشـي گـــرفــتم

  67- كاش ، بار دگــر ، بالاتــر مــي رفتــم

  به قـــلّۀ « دام قيـــه » مــي رســيــدم

  زانچه رفته برســرش ، آگه مي شـدم

  همــراه برفــهايش ، مي گـريســتــم

  به دلهاي يخ زده ، از دسـت سرما

  حــرارتـــي دوبـاره ، مــي دمــيــدم

  68- حيدر بابا ، غنچهٴ گل خنـدان اســت

  افسوس ، غـذاي دل ،خـوناب اســت

  زندگــي هم بسان يك زنــدان اســت

  ندانستم ، چه هــــا ، آمد ، بر سر ؟!

  كسي كو؟ تا گشايد ، درب اين زندان ؟!

  كسي كو؟ تا رهاند ، خويشتن از آن ؟!

  69- حيدر بابا، آسمان ها، تيره گون است

  روزهـامان ، يكسر ، بد شگون اسـت

  آنكه بر هجر، نهد سر، واﮊگون است

  نيكــي را ، زدستمان ، ســتانــدنــد

  چه خوب ! به روز بدمان، نشاندند

  70- از فـلك پـير ، يكي نيست ؟ بـپـرسد؟

  چه مي خواهد؟ ز دامي كه نهاده ست؟

  اَلـَك، كجا؟جاي عبور يك ستاره است؟

  به هــم ريــزد ، هر آنچــه بر زمــين اســت

  زيروزبر، دامي، كه شيطان در كمين است

  71 - اگـر كـه بـال پــروازي ، بَــرَم بـــــــود

  - اگـر بـاد شـتـابـان ، هــمــرهــم بــــود

  - بــا سيلي كه ازكوهي ، سـرازيـر اسـت

  - هـم پـيـمـان و هــم آغــوش مــن بــود

  - با تبارم ، كه كنون ، دور است ، ز من

  - بار ديگر ، هَمدَمَـم ، هـم گـريـه ام بـود

  كاش ، مي ديدم ، باني هجران ، كيست؟

  از ديـارم ، كـه رفـتـه يا كـه بـا قـيـسـت ؟

  72 - بشنــو! ، حيدر بابا، ايـن آواز مــن

  - بگردان ، سوي آسمان ، فرياد مـن

  - اگر كه در قفس ، حتي، جـُغدي ست

  - نباشد تنگ ، زندانش ، به سان مـن

  ببين ، اينجا ، كنون ، شيري به بند است

  پيامش هم ، به انسان هاي بي رحم است

  73 - حيدر بابا ، خون غيرتـــت ، جــوشــان

  - عـقـابـانـي ، ز تـو ، خـيـزان و پــــرّان

  - سنگ هايي را ، كه غلتانند و رقصان

  بر خيز و همّتم ، آنجا ، ببين

  از آنجا ، قامتم ، بردار ، بين

  74 - حيدر بابا ، شبانگه ، دُرنا ، در گذار

  - چشم كور اُوغلي ، به تاريكي ، باز

  - بُرّان و غـُـرّان ، با اسـب تـيـز پــاي

  من ، ز اينجا ، نرسم به مقصـود

  تا وصل عِيوَض ، نخواهم غـنود

  75 - حيدر بابا ، مردان مرد ، به زايان

  - پـوزه ي نـا مـردمـانش ، بـتـابان

  - به گردنه ها ، خفه ساز ، گـرگـان

  تا برّه ها ، به آرامـي ، بـچـرّ نـد

  ميش ها هم ، با دُ مِشان برقصند

  76 - حيدر بابا ، به دل ، همواره ، شاداب

  - تـا دنـيـا هسـت ، كـامـت ، كـامـيــــاب

  - رهـگـذرانـت ، جــمـلـــگي ، آشــــنــا

  بگو ، فرزند شـاعـرم ، شـهريـار

  عمريست ، مي كند ،غم را، تلنبا ر

  77 – حيدر بابا، آمـــده ام ، ديـدار را تـازه كنـــم

  باردگر، درآغوشت ، غنوده وخـــواب روم

  ازآنچه كه بنام عمر، گذشته است ، برسرم

  تعقيب كرده ، شايد ، به آن ، اينجا ، برسم

  به كودكيم بگويم ، باز به ما گذر كن

  از دور خـوش كودكي ام ، يــاد كن

  باردگر، چهـره گريان مرا ، شاد كن

  78 – حيدر بابا ، كشــان كشـــان ، آوردي

  به خـــانه و كاشا نه ام ، رسانـــــدي

  يوسفي كه ، به كودكيش ، گم كردي

  يعقوب پير، من گم گشته ات را، يافتي

  تعقيب كنان ، از كام گرگ ، رهانــــدي

  79 – كاروان ، زينجا ، دگركوچيده است

  شربت هجران خود ، نوشيده است

  عمر مارا هم ، به يغما ، برده است

  به راهي گشته است ، راهي ، كه برگشتي ندارد

  جز غبارش ، روي خاروسنگـــــــها، ردي ندارد

  80 – خاطراتي را ، كه شيرينند ، اينجا خفته اند

  كنون ، با سنگهاشان ، سر به سرگشته اند

  سنگهاي آشنـــا يي ، ناگهــان ، انداخته اند

  با نگاه من ، برخاسته ، مي نگرنـد

  آتش ، به دلها ، زده ، بازمي خوابند

  81 – رد رفتـــگان ، در اينجا ، باقي است

  خانم ننه ، رخت سپيدش ، به تن است

  هرجـا روم ، باز به دنبا ل من ، است

  فرزند: آمدي؟! پس چرا ؟ ديرآمدي؟

  صبر من ، لبريز، تو هم چه پيرآمدي

  82 - قبيله ما ن ، اينجا ، بوده ، اجا قـش

  اكنون شده ، پرنده وچرنده ، آشيانش

  وقت غروب ، خا مو ش ، هر چراغش

  **( وبلده ليس لها انيس)

  **(الااليعا فيروالاالعيس)

  83 – آسيا ب روزگــــاران ، چرخــان است

  خلايق هم ، به دندانش ، گـردان است

  ببين ، بشر، چه سان خود فريب است

  رنگي ز ِ شادي ، به چهـره دارد

  گور خودش ديده ، به رُخ نيارَد

  84 – استـــخوان رفتگان ، آرد شـــده

  از جان بدربردگانش ، مات شــده

  ملا ابراهيم ، آب شده آخر شــده

  شيخ الاسلام ، چه قبراق مانده است

  نوروز علي ، رفته و برنگشته است

  85 – پا به سنان ، هفتاد كفن ، پوساندند

  جوانان ، از غم دنيا ، خــــــزاند ند

  دختران وعروسان را، پيرانـــد ند

  رخشنده را دست نوه ، به دستش

  ننه قيز، هم ، داماد يا عروسش

  شكرخدا ، باردگرفرصت ديدارشد ازرفتگان ، گم شد گان ، يــــاد شد

  قهر هم اگر بوديم ، نوبت آشتي ، شد

  باردگر، ديدارمان ، بسته به سرنوشت است

  به باقي عمرمـــــانده ، آيا فرصتــي هست؟!

  86 – در اين بامها ، خط و خطوط ، كشيده ايم

  به ايام كودكيمان ، بازيها ، كــــــرده ايم

  وقت بازي ، گه برده ، گه ، باختـــــه ايم

  بچه ، به ناچيزي ، چگونه ، شاد است ؟

  اينــــك ، غمها ما ن ، قد يك دنيــا ست

  87 – به اين طويله ، گاومــان ، مي زاييـــــد

  خانم ننه هم ، گاوهارا ، مي دوشـــــيد

  بوي مادر ، از دروديوارآن ، مي باريد

  مي گرفتــم ، گوســـاله را، درنـــرود

  مي گفت : ببين ، ظرف شير، سرنرود

  88 – اينجا ، ميادين خيـــال ، عريضنــــد

  سنگ وكوهش ،همه ، با ما انيسنـد

  به محض ديدنم ، حيدربابا ، صدازد :

  اين چه صدايي است ؟ ره انداخته اي ؟

  بيا ، ببينم ، خود ، كجــــا ، مانده اي؟

  89 – چه بسياري ، ازاين رود ، گذر كرده ايم

  از اين چشمه ، اب خنك ، نوشـــيده ايم

  به يونجه زارش ، كِشته ، برداشــته ايم

  جه روزهايي ، سربسر بزغاله ، مي گذاشتم

  چه روزهايي ، غرق ِ بازيگــوشيها بــودم

  90 – به سالي ، خانم ننه م ، بيمار مي بود

  زمستانش ، همه ، باد و كولاك بود

  زمستان هم سرآمد ، سيل و باران بود

  بارمان را بسته بود يم تا ره بيفتيم

  ازبيم سيل ، مجبور به برگشت شديم

  91 – بهـاران بود ، ماهم زير باران

  درانتظار ، تا بَند گردد ، باران

  كي قادر است ، درافـتد ، باسيلاب

  بالاكيشي ، قايقچي مان آمده بود

  به قهوه خانه اماميه ، مانده بود

  92 – دراين خرمن ، بازيها ، كرده ايم

  چون مورچگان ، گرد هم ، آمد ه ايم

  نرم نرمك ، به باغچه ها ، خزيد ه ايم

  از شاخه هاي درختانش ، كند ه ايم

  از بيم "قوروقچي" اش ، لرزيد ه ايم

  93 – به اين باغچه ، سبزي آش ، مي كا شتيــم

  مدام ، به پاش ، آب ، روان ، مي داشتيــم

  تا سبزمي شد ، چيد ه ، به آش مي ريختيم

  سبزي آشش ، ازقاشق ، آويزان

  به گفتنش ، آب ازدهانت ، روان

  94 – مكتب بجاست ، بجه ها ، درس مي گيرند

  مي نويسنــد ، پاك مي كننـد ، مي لــــيسند

  ملا ابراهيم ، باخان و مانش ، باقينــــــــــد

  اما ، زياران ما ، اكنون ، كسي پيدا نيست

  به جمع اين بچه ها، يكي به يــاد ما نيست

  95 – به ابن مكتب ، ازشهد شعر، چشيده ام

  از كام آخوند ، گرفتـه ، قورت داده ام

  گاه ، آخوند هم ، د ست انداختــــــه ام

  سر درد دارم ، گفتـــــم و دررفته ام

  تو باغچه ها ، از ديد ، دور گشته ام

  96 – آخر درس ، زمكتب ، وقت برون گشتن

  به همديگر، سيخونك ، نواختن وتاختــن

  هرچه كه بود ، بين راه ، سرنگون كردن

  بچه نگو ، افسارگسيخته ، گاو بگو

  يكي كه نه ، سي تا ، گوساله بگو

  97 – گفتم : فرزند ، به ممد حسن ، چه رفته؟

  معلوم گشت ، آخر، بيچاره ، مُِِـــــــرده

  نگو ، فقط ، بيچــاره ، خون دماغ شده

  با وزش بادي ، مي بيني ، ممــــــد حسن نيست

  اينجا ، يكي ، بند آورد ، خون از دماغ ، نيست

  98 – ملك نياز، رفتــــه و گــــم گشتــــه اســـــت

  ميراصلان هم ، به سكته اي ، خفتـه اســــت

  هركسي هم ، شكسته وكُنجي ، كِزكرده است

  مردمان ، ازغم نـــــان درمانده است هر كسي هم ، درفكر جان مانده است

  99 – روستايي بيچاره ، به خانه اش ، چراغ ، نـيست

  چگونه است ، برق داران ، به فكرديگران نيست

  آنكه بايد ، بفهمد ،در جمع اربــا بــان ، نيــــست

  آخر، يكي ، بگويد ، چيست ؟ گناه اين مردمان

  خواهم ، گيرد ، دامانشان ، آه اين مظلومــــان

  100 – هركه ، خريد زهرچه ، گرانتر كرد ، قيمتش

  ارزانتراز هرچه ، فقط ، دهقان ودسترنجـش

  اجرتِ داشت ، كمتراز كاشـــت وبرداشتـــش

  بچۀِِّّ ده ، به ناچار به راهسازي مي رود

  شايد كه آنجا ، به قند ، دستـــــش برسد

  101– روستايي ، دنيا را چون عروس ، زيبد

  اما ، به رختش ، پينه رو پينــه ، دوزد

  خلق را ، آرا سته ، خود ، بي رخت ، سوزد

  هنوز هم ، روسري شان ، كربـــاس است

  جاي پوشاك زمستانۀ او ، عريـا ن است

 102 – باربران ، ازينجا ، باچاهارپا ، بـَرده اند

  زين خرابه ، الاغ ها ، بارشان بـُرده اند

  بانعمت ، همه جاي خانه را پـُركرده اند

  چشم ياري ، اگر داشتي ، كس ، دريغ نداشت

  نوش دارو هم ، اگر خواستي ، دريغ نداشت

  103- اينك بشر، مثـل گـرگ گرسـنه اسـت

  چشم دوخته ، پي فرصت ، كمين است

  تا ببينند ، كدام يكي ، ضعيف اسـت

  تا بريزند ، تـــــكـّه و پـاره اش كـنـند

  هركدامش ، تكه اي ازآن ِخود كنـــند

 104- به اين سينه كشها ، برّه ، مي چرانـد يم

  سُرنخورند ، مثل شهاب ، هردَم مي شمرديم

  هر برّه اي كه ، در پي اش بود ، عقـــــــاب

  به زيرسنگي ، برده ، از خطرها رهانديم

  عقاب نگو، گويي ، يك گـُـــراز است

  گرگ در انديشه ، كه آن ، شبان است

  105 – به اين مزرع ، رفته ، نهان گشته ايم

  نخود هارا ، بابُته ، برآتش ، تفتيده ايم

  مراد مان ، به شادي وخنده ها، رسيده ايم

  مردم هم به خند د و برمُرادش ، رسد

  تمامي جراحتها ، بهبودي ، پذيــــــرد

  106 – حيدر بابا ، دردل ، لبريزازگنجينه اي

  وديعه اي ، قد كوه ، سرشارازخزينه اي

  بس ، برازنده ات ، به بودِ اين سينه اي

  هم صحبتي ، چون كوهستان ، داري

  با كوهـــها ، به آسمـا ن ، سرسا يي

  107 – ديدي ؟ كه ازكجا ؟ تورا ، آوازكردم

  تو هم ، بگـــــردان به جهان ، آوازم

  وليكن ، كردي ، زمگس ، سيمرغم

  تا پر پرواز دادي ، به بـــاد

  او هم داد ، پاسخم ، به آواز

  108 – حيدر بابا ، ترا ، وطن دانســـته ام

  وطن گفتـــه ، سويت ، روآورده ام

  به ديدارت ، سرشكم را ، شسته ام

  كنون ، مي فهمم ، غم غربت ، ازتوست

  شربت تلخ و زندان تاريك ، ازتوست

  109 – كسي نماند ، تا به ما سبيلش را نتابد

  زيرزيركي براي ما ، دوز وكلك نسازد

  پيدا نبود مــــردي ، ا زما ، جانب دارد

  شياطين را ، درآغوشت ، گردانـدي

  انسانهارا هم ، زير پا ، لهـــــاندي

  110 – ديوارتا قد كشيد ، رنــگ آفتاب ند يد يـم

  شد تارتر ، زندان ، هــمديگررا ، نديد يم

  لامپايمان را ، اوج روزش ، فوت نكرديم

  سيل آمد و خانه ما ، از آب ، چون بركه گشت

  خانه بس بيچارگان ، بَدَل به يك خرابه گشت

  111 – در ابتدا ، ازمن ، استقـبال كردي

  اما بعـد ، دركارم ، اخـلال كردي

  به ظـّن خود ، استاد ، اغفال كردي

  عيبي نيست ، عمر، دايم ، درگذاراست

  زمستان تا سرآيد ، زغـال روسياه است

  112 – راهم ، درامتـداد جاده محبت بود

  تمام حرفهايم ، اراده حقيـقت بود

  رسالتي كه محبت ، دوشم نهاده بود

  ورنه ، با هيچ كس ، درمن ،غـَـــَرض نيست

  سياست نامي ، دروجود من ، مَـَرض نيست

  113 – حق چه گويد؟ ! با ظلم همـره نشويـد

  به جاي نور ، داخل ظـلمت ، نشويــد

  بدست چرخ ، چون فرفره ، گم نشويد

  ديديد ، كه ظلم ، جه بـــــي بنياد ، بــود؟!

  چيزي اگر داد ، دست ِ ستاندنش، بازبود؟!

  114- شيطان ، كنون قبله مان ، چرخانده است

  يك يك ، مارا ، زراه حق ، گردانده است

  به چشمه پرازماري ، ره ، نشان داده است

  منت هم گذارد ، جويتان ، رود است ، كنون

  خود آگيهم ، آبها ، چون زهـــراست ، كنون

  115 – حيدر بابا ، از شكوه كردنها ، چه حاصل؟

  خانه ظلم مي شود ، با صبروتحمل ، زايل

  درويش مسلكان هم ، براستقامت ، مايل

  بيا تا عزم سوي دشت همواران ، كنيم

  بارديگر ، بحث محبت ، زنو،آغاز كنـيم

  116 – باز، كودكان ، همساز وهمدل باشد

  زمستان تا سرآيد ، بهاردرره باشد

  چمن ورود ، پُرغاز و اردك و باشد

  با ديدنش ، زشادي ، ماهم به پروازدرآييم

  باردگر، بال وپــَــر شكسته مان بگشاييم

  117 – ازاين باغچه ، آلوچه هــا ، مي كَند يـم

  بهرزمستان ، در بام ، پهــن ميكرديم

  با دروغ ، براي خشكاندن و جابجايش

  به پشت بام رفته ،از آن ، مي خورديم

  ذخيره زمستان ، به تابستان ، خورده ايم

  برسرخلـق خدا ، كلي منّت ، گزارده ايم

  118 – خانه ها برجاي ، وليكن بي صاحبـخا نه اند

  هراجاقي را ، از آتش ، زبُن ، كورانــده اند

  بيش وكم، باقي ، نامي ، زآنان ، كه رفته اند

  صحبتي ازما ، بر جاي خواهد بود؟ ، امان

  كدامينش زما ، يادي ، خواهد كرد؟ ، امان

  119 – بعـد ما ، كرسي ها و صحبتها ، به دورش

  در قصه ها ي روســــتا ، گفت وشنــود ش

  صحبت هاي شيرين ، اززبان مادربزرگش

  حيدر بابا ، پايش را ، به صحبتها كشاند

  همچو مي ، چشمان ازو، خمارآلود ، ماند

  120 – عاشقي با ساز خود ، خوش سروده است :

  مهربان ونازنين ، ، زيبا رُخي بوده است

  كزعشق سوزانش ، سوخته دلي ، بوده است

  با سازوسوزي وگدازي ، شهرياري بوده است

  اگركه آتش مهري ، كنون ، برجا نمــانده است

  وليكن ، آتش او، همچنان گــرم وروشن است

  فلك ، درگردش ، اما چرخ او، بي گردش است

  121 حيدربابا ، درختانت همه ، پربارباشد

  بعد ما ، برماند گا ران ، عشق باشد

  ازرفتگان ، برآيندگانش ، مشق باشد

  فرزند مان ، فرهنگ خود ، منكر نگردد

  به هرحرف دروغيني ، خريدار نـــگردد